“Đốt tiền nấu trứng” là câu đồn thổi về công tử Bạc Liêu. Vậy mà ngày nay con trai ông lại đang phải chạy vạy kiếm từng bữa ăn trên chính mảnh đất của tổ tiên.

Trong căn nhà trọ nhỏ ở thị xã Bạc Liêu, ông Trần Trinh Đức – con trai của Công tử Bạc Liêu buồn bã ngắm nhìn cô con gái bị bệnh tâm thần phân liệt, cứ vô tư ngồi cười hềnh hệch. Bằng giọng trầm nhỏ, người đàn ông tuổi đã quá 60 cho hay, cuộc sống của gia đình ông hiện tại là chạy cơm mỗi bữa, tài sản duy nhất là chiếc xe máy để chạy xe ôm kiếm sống.

Theo ông Đức, dòng họ ông bắt đầu gặp khó khăn về kinh tế từ khi cha ông mất. Anh em ông bán căn biệt thự ở đường Nhất Linh, nay là đường Nguyễn Huy Tưởng, quận Gò Vấp, Sài Gòn để chia mỗi người một phần. Riêng ông thì chuyển về ở nhờ nhà vợ tại đường Huỳnh Tịnh Của, quận 3. Dù buôn bán lặt vặt ở đất Sài Gòn nhưng nhờ được kế thừa một phần tài sản của Công tử Bạc Liêu nên cuộc sống tạm ổn. Thế rồi đứa con gái duy nhất của ông sa vào ba`i bạc, bị lừa cả tình lẫn tiền dẫn đến mắc nợ và bị bệnh tâm thần phân liệt. Vợ chồng ông phải bán hết tài sản còn lại để trả nợ cho con nhưng vẫn không đủ đành dắt díu nhau sang Campuchia lánh nợ với đủ thứ nghề.

Giọng nghèn nghẹn, ông Đức kể, sau hai năm trốn nợ bên đất khách quê người, năm 2000 ông Đức dẫn vợ con về lại Sài Gòn sống với nghề chạy xe ôm. Ông phải làm việc từ 5h sáng đến tận nửa đêm nhưng cuộc sống vẫn mãi nghèo túng vì ngoài chi phí sinh hoạt, gia đình ông phải mua thuốc điều trị cho con gái. Sau đó, gia đình ông về cố hương tìm chốn dung thân.

Trở lại khuôn viên dinh thự của dòng họ Trần Trinh giàu nhất xứ Bạc Liêu xưa, nay được trùng tu thành khách sạn Công tử Bạc Liêu, ông Đức – con trai của Công tử Bạc Liêu với người vợ thứ hai quê Mỹ Tho cho biết cha mình có đến 4 người vợ. Ngay từ lúc lọt lòng, ông Đức đã mồ côi mẹ nên cùng anh trai là Trần Trinh Nhơn được cha đón về sống trong “nhà lớn”, chị ông Đức là bà Trần Thị Thảo sống với bà ngoại ở Mỹ Tho.

“Tôi sinh ra lúc ba tôi còn giàu có nên hồi 7 tuổi đã được ông gửi học tại Trường Lasan Taberd (nay là Trường THPT Lê Lợi, TP Sóc Trăng) thuộc dòng La Salle Saigon, cuối tuần lại rước về “nhà lớn”. Vài năm sau, ông đưa anh em tôi lên Sài Gòn học để cùng nhau quản lý tài sản là các dãy nhà phố và sống tại biệt thự số 117 Nguyễn Du. Sau này chúng tôi chuyển qua ở biệt thự trên đường Nhất Linh”, ông Đức bồi hồi nói.

Xuất thân giàu có, ảnh hưởng sự phong lưu của cha nên những năm tháng vàng son, không chỗ vui chơi nào ở Sài Gòn mà ông Đức không biết đến bởi đêm nào cũng đi nhảy đầm. Người em cô cậu ruột của ông là ông Phan Kim Khánh khi ấy cũng học ở Sài Gòn và “ham vui” có tiếng. Ông này biết trong “nhà lớn” có 5 cặp bình màu xanh lục (lục bình) có dấu ấn vua chúa được ông ngoại Hội đồng Trạch mua được từ bên Tàu. Mỗi lần vui chơi hết tiền, ông Khánh được một đại gia nổi tiếng trong giới kinh doanh xe máy ở Sài Gòn “xúi” về quê “chôm” cặp lục bình mang lên bán với giá 250.000-300.000 đồng/cặp (thời ấy giá lúa chỉ có 1,7 đồng/giạ) để lấy tiền tiêu xài. Sau năm 1975, ông Khánh chính là người trực tiếp bàn giao 3 cặp lục bình còn lại cùng với toàn bộ tài sản là khu “nhà lớn”, đất đai, các khu phố… ở Bạc Liêu cho chính quyền cách mạng.

Cũng theo hậu duệ của Công tử Bạc Liêu, dòng họ Trạch thời đó sở hữu điền sản cò bay thẳng cánh với 145.000 ha ruộng lúa và 10.000 ha ruộng muối nằm dọc theo biển Bạc Liêu. Ngày cha ông về nước sau 3 năm du học bên Pháp, ông nội tất bật lên Sài Gòn mua ngay chiếc xe Ford mới cáu để đón “quý tử”, cũng là để làm rạng mặt dòng họ Trần Trinh lúc bấy giờ.

Dinh thự của Công tử Bạc Liêu giờ thành khách sạn.

Người dân Bạc Liêu vẫn còn truyền lại câu chuyện nhờ cái mác “học bên Tây” về nên Ba Huy được cha rất ưu ái, mua hẳn ca-nô và máy bay để đi làm ăn, thu nợ và… thăm ruộng lúa, ruộng muối. Vậy là, ngoài vua Bảo Đại, Ba Huy là người dân sở hữu máy bay tư nhân đầu tiên ở Việt Nam. Có lần qua Rạch Giá thăm ruộng, Ba Huy hứng chí lái luôn máy bay ra Hà Tiên chơi. Do mải bay nên xăng hết không hay buộc lòng phải đáp khẩn cấp xuống đất Miên. Trong lần “nhập cảnh trái phép” này Ba Huy bị bắt giữ và phạt 200.000 giạ lúa, buộc họ Trạch phải đưa một đoàn ghe dài chở lúa qua chuộc “quý tử” về.

Máy bay của Công Tử Bạc Liêu

Xung quanh chuyện giàu có của cha ông, ông Đức luôn cho đó là những kỷ niệm đáng nhớ mang theo suốt đời vì cái tên Công tử Bạc Liêu đã “vang danh” cả nước. Tuy nhiên, không ai “giàu ba họ” nên giờ đây nhiều người con của Công tử Bạc Liêu đang sống trong cảnh khốn khó, trong đó có ông.

Ông Đức kể, năm 1974 cha ông qua đời tại Sài Gòn, anh em ông đưa thi hài về quê an táng và lập mộ tại khu nhà mồ ở khu đất hương hỏa 1.000 ha tại Cái Dầy, thị trấn Châu Hưng (Vĩnh Lợi, Bạc Liêu). Lúc đó, dù đất hương hỏa rộng lớn nhưng con cái tứ tán nên bị lấn chiếm, sang bán dẫn đến mất gần hết tài sản. Khu nhà mồ dòng họ Trần Trinh hiện nay đường đi rất khó khăn bởi cỏ mọc cao hơn đầu người.

Minh oan cho Công tử Bạc Liêu

Gần trăm năm nay, cụm từ “Công tử Bạc Liêu” đã trở thành thành ngữ chỉ sự xa hoa, giàu có.

Những đồn thổi ác ý

Lâu nay, người Việt thường có thành kiến với những người giàu có. Giàu là có tội. Phải gian manh, độc ác và thủ đoạn thì mới giàu được. Càng giàu, tội càng lớn. Đặc biệt là sau 1975, những nhà giàu ở miền Nam bị qui kết là tư sản, phải “cải tạo”. Những đại điền chủ cỡ Ba Huy bị tịch biên tài sản. Nhiều giai thoại xấu được thêu dệt, đồn thổi chỉ nhằm bôi xấu và làm méo mó hình ảnh của công tử Bạc Liêu. Dù cuộc sống của ai cũng có 2 mặt. Với Ba Huy, hình như chỉ có mặt xấu?

Ba Huy là con trai thứ của Hội Đồng Trạch (Trần Trinh Trạch), từng sở hữu 110.000 ha ruộng lúa và 100.000 ha ruộng muối. Du học ở Pháp, ông không theo các ngành thời thượng như luật sư, bác sĩ, kỹ sư, hành chính… Ông chỉ học mấy thứ không đâu như lái máy bay (có lẽ ông là phi công Việt Nam đầu tiên?), lái xe và các khoản ăn chơi để giao du với những điền chủ, tìm hiểu cách làm nông của người Pháp.

Ford-Vedette – một trong các xe để đi đòi nợ của công tử

Ngoài các thói ăn chơi (thật ra là hưởng thụ) của người giàu có, ông cũng phải làm việc cật lực để quản lý khối tài sản không lồ mà cha ông giao phó. Ông tự lái máy bay đi thăm ruộng lúa, ruộng muối và phun thuốc trừ sâu cho lúa.

Càng không có chuyện chơi ngông đốt tiền luộc trứng hoặc nấu chè. Là người được ăn học, chịu ảnh hưởng văn hóa phương Tây, nên không thể có chuyện khoe của và chứng minh sự giàu có bằng hạ sách đó. Vừa vi phạm pháp luật vừa chứng tỏ đầu óc đần độn.

Nhiều giai thoại đồn thổi ác ý, cứ thêu dệt từ người này qua người khác, từ năm nay sang năm khác biến Ba Huy thành kẻ giàu có ngông cuồng. Sự thật không phải vậy. Ông có những tật xấu của kẻ giàu có nhưng cũng có lòng tự trọng của một công dân, được ăn học và có trách nhiệm với xã hội. Hội đồng Trạch, vốn là người Minh Hương, giáo dục và quản lý con cái rất chặt chẽ, không dễ gì để Ba Huy lộng hành như vậy.

Con trai Công tử Bạc Liêu: Ba tôi không “đốt tiền nấu trứng”

Ông Trần Trinh Đức, con trai thứ 3 của Công tử Bạc Liêu kể về quá khứ, một thời vàng son của gia đình.

Ông nói: “Cuộc đời ba tôi như một giai thoại đã được không ít nhà văn viết thành sách với những câu chuyện vui nhiều hơn câu chuyện buồn, sự thật cũng có và hư cấu cũng có, đối với tôi là con tôi luôn tự hào về ông”.

Khi được hỏi về giai thoại Công tử Bạc Liêu đã từng “đốt tiền nấu trứng, tỏ ra mình giàu”, ông Đức cho hay đó chỉ là lời đồn thổi, không có chuyện đó.

“Khi ba tôi mua máy bay, nhiều người nói rằng ba tôi làm như vậy là chơi ngông, sắm máy bay để khoe của nhưng họ không hiểu hết ý nguyện của ba tôi. Còn việc trong dân gian đồn ba tôi “đốt tiền nấu trứng” hoàn toàn không đúng, đó chỉ là lời đồn thổi trong dân gian về sự giàu sang của gia đình tôi trước kia”, ông Đức nói.

Ông Đức nhớ lại: “Khi tôi lớn có lần ba tôi kể, thời trẻ với tính phóng khoáng, ba tôi thường hay giao lưu, với những người con gái xinh đẹp, vào thời kỳ này ở Sài Gòn có cô Bảy Hội Điều là xinh đẹp có tiếng nhất. Có lần ba tôi mời cô Bảy đi xem phim Tarzan là phim người rừng mới từ bên Pháp gửi qua, được chiếu lần đầu tiên tại Sài Gòn và vô tình cô Bảy cũng được ông Phước Goerge (Bạch Công tử) – là người giàu có lúc bấy giờ mời đi xem phim, thế là cả 3 người cùng đi. Khi đang ngồi xem phim trong rạp thì cô Bảy có rơi tờ tiền mệnh giá 5 đồng và cúi xuống để tìm. Lúc này trong rạp rất tối, thấy vậy ba tôi móc quẹt máy ra thì anh Phước đã nhanh tay đưa tờ bạc mệnh giá 2 chục đồng vô bật lửa đốt cho cô Bảy tìm tờ bạc 5 đồng.

Chuyện chỉ có vậy mà thiên hạ đồn thổi hai Bạch và Hắc công tử (là ba tôi) đốt tiền trong rạp để tranh giành cô Bảy Hột Điều”.

Ông Đức còn cho biết, người ta còn đồn thổi ba ông thi nấu chè đậu xanh với một tay chơi ngông nào đó bằng cách, thi nấu một ký đậu xanh trong nồi mà phải dùng tiền đốt từ đầu chí cuối bằng tờ giấy bạc năm đồng.

“Sau này ba tôi nói lại rằng: Chuyện chơi ngông thì ba tôi có lúc cũng chơi ngông để cho thiên hạ chú ý tới mình, nhưng ba tôi là người có ăn học, biết chơi ngông tới đâu thì dừng lại, chứ đâu phải bị bệnh đâu mà đem tiền ra để đốt”.

Đang hào hứng kể, giọng ông Đức bỗng đượm buồn, quá khứ vàng son của gia đình ông giàu sang là thế, 100 ngàn mẫu ruộng với 1.000 cánh đồng muối trải dài khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh, có máy bay chỉ sau Vua Bảo Đại, mà bây giờ ông trắng tay, làm đủ nghề để nuôi vợ nuôi con.

“Từ người có tài sản rồi trắng tay, phải đi thuê nhà để ở, chạy xe ôm kiếm tiền và bây giờ tôi đã được tỉnh Bạc Liêu cho mượn căn nhà để vợ, con tá túc rồi bản thân tôi được nhận vào làm hướng dẫn viên của khu di tích Công tử Bạc Liêu, vừa làm hướng dẫn viên vừa bán sách”, ông Đức buồn nói.

Biệt thự của Công Tử Bạc Liêu hiện giờ ra sao?

Gần 100 năm đã trôi qua nhưng ngôi nhà công tử Bạc Liêu – một biệt thự kiểu Pháp, từng bề thế nhất Nam kỳ lục tỉnh lúc bấy giờ vẫn giữ nguyên được các nét kiến trúc.

Sau 1975, căn biệt thự này được nhà nước quốc hữu hóa, hiện giờ trở thành một khách sạn và địa điểm tham quan do nhà nước quản lý.

Tọa lạc tại số 13 Điện Biên Phủ, phường 3, TP. Bạc Liêu, nằm cạnh bờ sông Bạc Liêu, ngôi biệt thự được xây dựng vào khoảng năm 1919 khi Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy khoảng 19, 20 tuổi.

Ngôi nhà do kỹ sư người Pháp thiết kế và tất cả vật liệu để xây dựng đều được đưa từ bên Pháp qua.

Để đảm bảo độ bền và diện mạo kiến trúc, chủ nhân đã đặt hàng và cho chuyên chở toàn bộ vật liệu xây dựng như thép đúc, cửa, cẩm thạch lát nền, gạch, khung sắt trang trí từ Pháp qua. Các bù loong, ốc vít cho các chi tiết xây dựng đều được đóng dấu chìm mẫu tự P rất hoa mỹ, chứng thực sản xuất tại thủ đô Paris.

Người dân Bạc Liêu gọi đây là “Nhà Lớn”. Ngôi nhà này không chỉ đẹp về kiến trúc, nội thất mà nhà Hội đồng Trạch cũng quy tụ vô số đồ gỗ, sứ, đồng… quý giá. Khi hoàn thành, đây được xem là ngôi biệt thự bề thế nhất ở Nam kỳ lục tỉnh lúc bấy giờ.

Sau một thời gian trùng tu, ngôi nhà của Công tử Bạc Liêu vẫn giữ được kiến trúc xưa và từ tháng 2/2014, ngôi nhà đã đón khách du lịch tới thăm với hàng trăm, cao điểm là hàng ngàn lượt mỗi ngày. Đặc biệt, nhiều hiện vật của gia đình công tử Bạc Liêu từng sử dụng như bàn, ghế, giường, tủ, một số đồ sứ… với giá trị “khủng” đã được sưu tầm và đưa về đây trưng bày.

Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy (1900-1974), còn có tên khác là Ba Huy, hay Hắc công tử, là một tay chơi nổi tiếng số 1 ở Sài Gòn và miền Nam những năm 1930, 1940. Khả năng tài chính và độ phóng túng đối của công tử này đứng hàng số một, không một ai có thể tranh chấp.

Chiếc xe hơi mà công tử Bạc Liêu từng sử dụng.

Xe kéo Công tử.

Bên trong ngôi nhà, rất nhiều bộ bàn ghế có giá trị mà gia đình công tử Bạc Liêu từng sử dụng được trưng bày. Bộ ghế bát, cùng bộ bình phong ở phòng khách ngoài tầng 1.

Bộ trường kỷ ngũ sơn ở phòng khách trong dưới tầng 1 cùng rất nhiều các đồ dùng có giá trị khác của gia đình công tử Bạc Liêu.
Giường ngủ của công tử Bạc Liêu đóng bằng gỗ sưa (huỳnh đàn) được chạm khắc tinh xảo và khảm xà cừ trông thật lộng lẫy. Giường có giá “khủng” lên đến 7 tỷ đồng.

Giường nóng lạnh đều toát lên vẻ sang trọng của gia đình giàu có bậc nhất Nam kỳ lúc bấy giờ.

Một trong những sập ba thành dành cho khách đến chơi và giải trí trong ngôi nhà công tử.
Bộ trường kỷ ngũ sơn
Bàn bán nguyệt, đầu lân chân móng.

Chiếc đài được đặt trong phòng khách của gia đình.
Máy hát Akai thịnh hành thế kỷ trước nay vẫn hoạt động bình thường
Tivi trong phòng khách…
Máy nghe đĩa đá chạy bằng dây thiều

Chiếc hòm đựng tiền được để trong phòng ngủ của gia đình công tử.
Một chiếc lư bằng bạc nguyên khối được đặt ở phòng thờ trên tầng 2.
Phòng thờ của gia đình với tượng bán thân của ông bà Hội đồng Trần Trinh Trạch cũng như hình ảnh của vợ chồng công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy. Ông Trần Trinh Trạch là chủ sở hữu của 74 sở điền, với 110.000 ha đất trồng lúa, gần 100.000 ha ruộng muối. Theo lời cháu chắt ông kể lại, toàn tỉnh Bạc Liêu lúc bấy giờ (gồm 4 quận Vĩnh Lợi, Cà Mau, Vĩnh Châu, Giá Rai) có 13 lô ruộng muối thì 11 lô là của ông Hội Đồng Trạch, một lô còn lại của cha sở và một lô của dân thường. Ông Trạch có 7 người con, 4 gái, 3 trai. Trong 3 người con trai của ông Trạch (Trần Trinh Đinh, Trần Trinh Huy và Trần Trinh Khương).

Vợ chồng công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy và bà Ngô Thị Đen. Theo lời kể lại, công tử Trần Trinh Huy là người cao lớn, khoảng 1,70 m, lực lưỡng nhưng không cục mịch, trái lại dáng người rất thanh thoát, sang trọng, da đen, mày rậm… người đầy sinh lực. Tính tình Huy rất dễ dãi và hào phóng. Người trong nhà lầm lỗi, Huy cũng ít rầy la. Bà con ở xa lên thăm, Huy đều cho tiền. Tá điền không thấy Huy đòi nợ ai bao giờ, ai nghèo quá, năn nỉ Huy còn bớt lúa ruộng. Cho nên tá điền Bàu Sàng ít ai oán ghét Ba Huy. Trong các mối quan hệ, Ba Huy là người khoáng đạt, không dè dặt và mưu toan gì. Thời đó, các cậu công tử lẫn điền chủ điều chơi với người Pháp thì rất khúm núm, nịnh nọt, gọi là “chơi thế”. Riêng Ba Huy thì cứ “toa toa” “moa moa” sòng phẳng, ngang hàng…

Một chiếc đèn dầu được treo trong nhà.Một bộ bàn ghế dùng tiếp khách trên tầng 2.
Chiếc sập tam thế để dành cho gia đình nghỉ trưa cũng như tiếp khách.

Con trai công tử Bạc Liêu – ông Trần Trinh Đức luôn vui vẻ giới thiệu cho khách du lịch đến đây về ngôi nhà cũng như thân thế của gia tộc mình.

Tổng hợp tin tức từ VnExpress, Motthegioi, Kenh14, Soha

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here